به گزارش خبرنگار روابط عمومی دانشگاه علوم پزشکی ایران، دکتر سید بهنام‌الدین جامعی در آیین گرامیداشت روز جهانی آناتومی ضمن خیرمقدم به پیشکسوتان، اعضای هیئت علمی و دانشجویان، اظهار کرد: پیش از هر چیز، ادای احترام ویژه‌ای دارم به عزیزانی که همواره از آن‌ها با عنوان خانواده‌های «معلمین خاموش» یاد می‌کنم؛ ایثارگرانی که پیکر عزیزانشان را در سالن‌های تشریح به امانت به ما سپردند تا بتوانیم از این موهبت برای آموزش نسل‌های پزشکی استفاده کنیم.

 

وی با اشاره به تاریخچه نامگذاری این روز در تقویم بین‌المللی گفت: در سال ۲۰۱۹، فدراسیون بین‌المللی انجمن‌های آناتومی (IFAA) به عنوان بالاترین نهاد این رشته در جهان، در نشست لندن تصمیم گرفت روزی را به جامعه آناتومی اختصاص دهد و تاریخ ۱۵ اکتبر؛ سالروز درگذشت آندریاس وسالیوس را به عنوان روز جهانی آناتومی تعیین کرد.

 

جامعی گفت: این مراسم به یک رویداد سالانه بین‌المللی در سراسر کشورها بدل شد و ما نیز موفق شدیم از سال ۲۰۲۴ برای نخستین بار این روز را به طور رسمی در کشور پاس بداریم؛ رویدادی که امروز به یک جریان و پویش ملی در گروه‌ها و دپارتمان‌های آناتومی سراسر دانشگاه‌های کشور تبدیل شده است.

 

پیشینه درخشان آناتومی در تاریخ ایران؛ از الیاس شیرازی تا دارالفنون

استاد تمام گروه علوم تشریح دانشگاه علوم پزشکی ایران با مرور قدمت کهن این دانش در کشور، تصریح کرد: تاریخ علم تشریح در ایران پیشینه‌ای عمیق دارد؛ چه در تاریخ دانشگاهی نوین که به دارالفنون با قدمتی حدود ۱۷۰ سال بازمی‌گردد؛ زمانی که به همت امیرکبیر، ادوارد یاکوب پولاک اتریشی به عنوان اولین استاد تشریح مدرن به ایران آمد و چه در دوران کهن‌تر با چهره‌هایی چون الیاس شیرازی و اسماعیل جرجانی.

 

وی ادامه داد: الیاس شیرازی آناتومیست برجسته ایرانی است که حدود ۴۰۰ سال پیش از وسالیوس، نخستین اطلس رنگی آناتومی جهان را به زبان فارسی به رشته تحریر درآورد و این میراث نشان‌دهنده عمق تاریخی دانش تشریح نزد دانشمندان ایرانی است.

 

فلسفه انتخاب روز درگذشت وسالیوس؛ پیوند مرگ با زایش حیات

جامعی با طرح این پرسش که چرا سالروز درگذشت وسالیوس به عنوان روز جهانی برگزیده شده است، توضیح داد: مفهوم مرگ در علم آناتومی معنایی متفاوت دارد؛ در سالن تشریح، مرگ به معنای نقطه آغاز آموختن زندگی است و فراگیران از بستر کالبد خاموش، اسرار حیات را فرا می‌گیرند. چنان‌که در دانشگاه پادووا—یکی از قدیمی‌ترین دانشگاه‌های جهان که در سال ۱۲۲۲ میلادی پایه‌گذاری شد و چهره‌های نامداری چون خود وسالیوس در آن حضور داشتند—هنوز بر سردر سالن تشریح این عبارت تاریخی به چشم می‌خورد که: «اینجا مکانی است که مردگان با مسرت به زندگان درس حیات می‌آموزند.»

 

وی افزود: اگرچه در تاریخ پزشکی نام‌آورانی چون جالینوس، موندینو دی لوتزی (نخستین فردی که کالبدشکافی انسانی را احیا کرد)، نیکولو ماسا و یاکوبوس سیلویوس حضور داشتند، اما آندریاس وسالیوس (متولد ۳۱ دسامبر ۱۵۱۴) نقشی بی‌بدیل در تاریخ طب ایفا کرد. وسالیوس پس از آموختن نزد سیلویوس در پاریس، به دلیل تعصبات حاکم بر مکتب جالینوسی  نتوانست با دیدگاه‌های صرفاً سنتی همراه شود؛ چرا که بیش از هزار سال بود آموزه‌ها و کتب جالینوس مبنای مطلق آموزش بود، در حالی که جالینوس با وجود تمامی بزرگی‌اش، به دلیل محدودیت‌ها هرگز جسد انسان را تشریح نکرده بود و مشاهداتش متکی بر حیوانات بود.

 

وسالیوس؛ معمار روش‌شناسی و مشاهده عینی در پزشکی نوین

این استاد دانشگاه علوم پزشکی ایران خاطرنشان کرد: وسالیوس در دانشگاه پادووا به کرسی تدریس تشریح و جراحی رسید و در سن جوانی (حدود سال ۱۵۴۳) شاهکار تاریخی خود  « De Humani Corporis Fabrica» را منتشر کرد. او به این دلیل پدر آناتومی مدرن نام گرفت که شجاعانه بر بخش بزرگی از فرضیات غیرمستند خط بطلان کشید و اصل بنیادین «مشاهده عینی و بررسی کالبد واقعی انسان» را جایگزین پیروی کورکورانه از متون کهن کرد. بنابراین اهمیت وسالیوس صرفاً در نگارش ساختار آناتومی نیست، بلکه در بنیان‌گذاری اندیشه علمی، استدلال و مشاهده مستقیم بر پیکر انسان است.

 

جامعی در پایان با تأکید بر هویت و اصالت رشته علوم تشریح خاطرنشان کرد: دپارتمان آناتومی قلب تپنده و بنیادین دانشکده‌های پزشکی است. هدفی که ما از آغاز این مسیر دنبال کردیم، استقرار آناتومی در شأن و جایگاه راستین آن در نظام سلامت و آموزش عالی کشور بوده است و بسیار خرسندیم که این گردهمایی‌ها بستری صمیمانه برای بازخوانی ارزش‌ها، گفت‌وگو و تقویت پیوندهای علمی میان اساتید، پیشکسوتان و دانشجویان فراهم آورده است.

 

شباهنگ جعفرنژاد: حضور در جمع اساتید علوم تشریح یک وظیفه و افتخار دانشگاهی است

در ادامه، دکتر شباهنگ جعفرنژاد، معاون آموزشی دانشگاه علوم پزشکی ایران ضمن قدردانی از برگزارکنندگان این رویداد و استادان پیشکسوت و اعضای هیئت علمی گروه‌های آناتومی دانشگاه‌های علوم پزشکی، اظهار کرد: بسیار مایه خرسندی و مباهات است که در جمع ارزشمند اساتید و دست‌اندرکاران این دانش بنیادی حاضر هستم؛ مجموعه‌ای که نقشی بنیادین در سلامت، تربیت بالینی و ارتقای آموزش پزشکی ایفا می‌کنند.

 

وی با تأکید بر اهمیت و جایگاه علمی گروه علوم تشریح و ضرورت احترام به خدمات این حوزه، حضور مدیران آموزشی در کنار اساتید این رشته را یک فرض و وظیفه اداری و اخلاقی دانست و از زحمات تمام همکاران در دانشکده پزشکی و سالن‌های تشریح تقدیر کرد.

 

شهرام آگاه: آناتومی یکی از چهار عمل اصلی در حسابِ علم پزشکی است

دکتر شهرام آگاه، رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران نیز در این گردهمایی با خیرمقدم به استادان، صاحب‌نظران و میهمانان حاضر از دانشگاه‌های علوم پزشکی تهران، شهید بهشتی، آزاد اسلامی و دیگر دانشگاه‌ها، از مشارکت و هم‌افزایی جامعه علوم تشریح قدردانی کرد و گفت: از سال‌های دور، بزرگان و دانشمندان این حوزه خدمات شایانی به آموزش پزشکی کشور ارائه کرده‌اند و کار آنان در سالن‌های تشریح و آموزش علوم پایه، همواره ماندگار و شایسته سپاسگزاری است.

 

وی با تأکید بر اینکه علوم پایه به‌ویژه آناتومی مادر آموزش بالین است، افزود: اگرچه تمام واحدهایی که دانشجویان در دوران تحصیل می‌گذرانند ضروری است، اما چهار درس آناتومی، فیزیولوژی، پاتولوژی و فارماکولوژی نقش چهار عمل اصلی حساب را در علم طب دارند و در این میان، شاید مهم‌ترین و بنیادی‌ترین رکن، آناتومی باشد.

 

رئیس دانشکده پزشکی دانشگاه علوم پزشکی ایران با اشاره به نقش بی‌بدیل کالبدشناسی در قضاوت بالینی پزشک خاطرنشان کرد: این جمله را همواره سر کلاس‌ها مطرح می‌کنم که اگر کسی آناتومی را به‌خوبی نداند و نشناسد، نمی‌تواند به معنای واقعی کلمه پزشک حاذقی شود.

 

وی یادآور شد: دانستن کالبدشناسی شرط نخست طبابت است. امیدوارم این گردهمایی ارزشمند، آغازی بر همکاری‌های مشترک علمی و دانشگاهی بیشتر در سطح کشور برای ارتقای هرچه فزون‌تر جایگاه آموزش آناتومی باشد.

 

این گردهمایی به میزبانی گروه علوم تشریح دانشگاه علوم پزشکی ایران و با همکاری مرکز تحقیقات علوم اعصاب، مرکز تحقیقات سلولی و مولکولی، مرکز تحقیقات فناوری‌های باروری و همچنین معاونت تحقیقات و فناوری و معاونت دانشجویی و فرهنگی دانشگاه برگزار شد.

 

در این آیین، جمعی از استادان و اعضای هیئت علمی از دانشگاه‌های تهران، شهید بهشتی، ارتش، تربیت مدرس و علوم پزشکی آزاد اسلامی حضور داشتند و  بخش ویژه این مراسم نیز به آیین رونمایی از لوگوی رسمی گروه آناتومی دانشگاه علوم پزشکی ایران اختصاص یافت.